Ni ERNESTO FIRMALO ANG II
Sa aking pagsasaliksik, posible na ang pinagmulan ng pangalan ng Odiongan ay sa salitang “Oyongan”.
Sa aking panayam sa isang taga-Antique, ang salitang “Oyongan” ay naiintindihan ng mga taong nagsasalita ng Kinaray-a. Ito ay naiintindihan din sa Hiligaynon. Pag sinabing “Ginayayongan”, ito ay nangangahulugang binubuhat ng balikat ng dalawa o maraming tao.
Sa ngayon, sa Miagao, Iloilo, may isang Barangay na ang pangalan ay Oyungan. Sa kanilang kasaysayan, ito ay tinawag na Oyungan dahil ang Barangay ay sa gitna ng dalawang ilog. Ang dalawang ilog na ito ay may epekto na parang binubuhat ang katawan ng lupa kung saan naroroon ang Barangay kaya ito ay tinawag na Oyungan.
Sa aking palagay, noong unang panahon bago pa man dumating ang mga Kastila, na halos ang transportasyon ay sa dagat sa pamamagitan ng paggamit ng bangka, ang tawag ng mga mandaragat sa isang katawan ng lupa sa gitna ng ilog ay “Oyongan”. Ang “isla” sa gitna ng ilog ay may epekto na binubuhat o “Ginayayongan” ng dalawang ilog. Posible na ang ganitong paglalarawan ay ginagamit ng mga mandaragat noon upang tukuyin ang isang lugar. Para madaling matukoy ang isang lugar, dapat ito ay pisikal na paglalarawan ng isang malaking bagay. Mahirap hanapin ang nakatusok na pana sa isang puno. Kailangan ay malaking bagay ito tulad ng mala-higanteng puno ng Pili, maraming tanim ng Bakhaw, nagkalat na graba sa dalampasigan at iba pa.
Sa aking palagay, ang paglalarawan ng Odiongan noon ng mga mandaragat ay “Oyongan” dahil sa bukana ng ilog ng Bangon. Kung ikaw ay nasa bangka papasok sa ilog ng Bangon galing sa dagat, makikita mo na maghihiwalay ang ilog sa dalawa. Una, ang malaking parte ng ilog ng Bangon at pangalawa ay ang maliit na ilog ng Bongoy. Ang gitnang lupain ay ang “Oyongan” na binubuhat o “Ginayayongan” ng mga ilog ng Bangon at Bongoy.
Sa Odiongan sa salitang Asi, ang bubong (roof ) ay “Koyongan”. Ngayon ko lang napagtanto na ang bubong ay binubuhat o “Ginayayongan” din ng mga haligi kaya ito ay tinawag na “Koyongan”. Malamang ay ang konsepto ng “Koyongan” ay galing din sa “Oyongan”.
Sa mapa ni Padre Pedro Murillo Velarde ng 1734 na inukit ni Nicolas de la Cruz Bagay (bersyon ng Library of Congress, Washington D.C., USA), makikita na ang Odiongan ngayon sa isla ng Tablas ay “Oyiungan” noon (Pigura 1.1).
Hindi alam ng karamihan na ang Odiongan sa isla ng Tablas ay may kaparehong pangalan sa Mindanao. Ito ay ang Barangay Odiongan ng Gingoog City, Misamis Oriental. May ilog din sila na kung saan ay may isla sa gitna at may “Oyongan” kung saan ang ilog ay nahati sa dalawa. Sa nabanggit na mapa ni Padre Murillo Velarde ng 1734, ang Odiongan ngayon ng Gingoog City ay “Oyongan” noon (Pigura 1.2).
Sa aking palagay, ang pagbago ng “Oyongan” kumpara sa ngayon na Odiongan ay dahil sa pagbigkas ng “Yo” ng mga Kastila. Ang “Yo” ay maririnig mo na “Dio” sa mga Kastila.
Ang pagsasaliksik ay hindi natatapos. Maaring marami pang bagong impormasyon na lumutang sa hinaharap. Sundan niyo ang aking kolum dito sa Romblon Sun sa makulay na kasaysayan ng Romblon.
How about the fact that “Odiong” or “Odyong” or “Ojong” means arrow in local dialect?
At sa gamit ng mga fishermen na speargun ang tawag nila sa arrow ay Odiong.